نمونه پایان نامه - نمونه پژوهش

متن کامل پایان نامه را در سایت منبع fuka.ir می توانید ببینید

دانشگاه علوم کشاورزی و منایع طبیعی گرگان
دانشکده علوم جنگل
تحقیق نظری جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد در
رشته جنگلشناسی و اکولوژی جنگل
روشهای مبارزه با برخی از بیماریهای درختی در فضاهای سبز شهری
نگارش:
حبیب اله سلیمیان
استاد راهنما:
دکتر محمدرضا کاوسی
تابستان 1391
--------------------------------------------------- نکته مهم : هنگام انتقال متون از فایل ورد به داخل سایت بعضی از فرمول ها و اشکال (تصاویر) درج نمی شود یا به هم ریخته می شود یا به صورت کد نمایش داده می شود ولی در سایت می توانید فایل اصلی را با فرمت ورد به صورت کاملا خوانا خریداری کنید: سایت مرجع پایان نامه ها (خرید و دانلود با امکان دانلود رایگان نمونه ها) : elmyar.net --------------------------------------------------- بسم الله الرحمن الرحیم
تقدیم به پدرم، او که همیشه چون صخرهای آبشار اندوهم را در آغوش میکشد…
چکیده:
امروزه شهرسازی یک پدیدهی فراگیر در تمام جهان است. پارکهای شهری و فضاهای سبز نقش مهمی در تعریف ساختارهای اکولوژیک اکوسیستمهای شهری دارند درختان در اکوسیستمهای شهری با جذب و ذخیرهی گازهای آلاینده و در نتیجه حذف کردن آنها از اتمسفر، آلودگی هوا را کاهش می دهند. نقش پوشش درختی در اکوسیستم شهری در کنترل آلودگیهای هوا یکی از مهمترین مزایای فضاهای سبز شهری است. افزایش شهرسازی میکروکلیمای شهرها را تحت تاثیر قرار داده است. درختان در اکوسیستمهای شهری در معرض تنشهای بسیار متفاوتی با آنچه در مناطق جنگلی با آن روبرو میشوند قرار دارند. تفاوتهای موجود میان اکوسیستمهای شهری و طبیعی باعث بوجود آمدن طیف گستردهایی از بیماریهای فیزیولوژیک یا غیرزیستی علاوه بر بیماریهای زیستی در مناطق شهری شده است که در اکوسیستمهای طبیعی با شدت کمتری انتشار مییابند از سوی دیگر شرایط خاص موجود در مناطق شهری سبب شده بسیاری از بیماریها درختی در مناطق شهری شیوع پیدا نکنند و یا به ندرت طغیان یابند. در این تحقیق سعی شده است بر اساس مطالعات کتابخانهای و استفاده از مقالات علمی مربوط شایعترین بیماریهای درختان فضای سبز شهری و مهمترین روشهای مبارزه با این بیماریها شرح داده شود.
کلماتکلیدی: اکوسیستمهایشهری، فضایسبزشهری، بیماریهایفیزیولوژیک، بیماریهایزیستی
فهرست
1- TOC \o “1-1” \h \z \u \t “Heading 2,1,Heading 3,1,Heading 4,1” مقدمه 22- مهمترین بیماریهای غیرزیستی (بیماری فیزیولوژیک) فضاهای شهری82-2- ویژگی بیماریهای غیرزیستی82-3- تشخیص بیماریهای غیر زیستی92-4- کمبود عناصر غذایی112-4-1- کمبود آهن122-4-2- کمبود نیتروژن132-4-3-کمبود فسفر142-4-4- کمبود پتاسیم162-5- گرمازدگی172-6- سرمازدگی182-7- تنش نوری192-8- بیماریهای ناشی از فعالیتهای عمرانی انسان202-8-1- صدمات ناشی از عملیات حفاری212-8-2- عملیات ساختمانی و عمرانی212-8-3- آسیبهای ناشی از شوری خاک222-9- آلودگی خاک252-10- مسمومیت ناشی از مصارف نادرست سموم شیمیایی272-11- آلایندههای هوا272-11-1- مهمترین گازهای آلاینده282-12- تنش آبی292-13- تغییر اقلیم303-مهمترین بیماریهای زیستی فضاهای سبز شهری333-1- بیماری مرگ هلندی نارون:333-1-2- علائم بیماری353-1-3- راههای تشخیص ظاهری بیماری363-1-4- مدیریت و کنترل383-2- پژمردگی ورتیسیلیومی413-2-1- علائم بیماری423-2-2- چرخه بیماری453-2-3- مدیریت و کنترل473-3- پژمردگی ورتیسیلیومی افرا493-3-1-علائم بیماری50HYPERLINK \l “_Toc328837961″3-3-2- مدیریت و کنترل50
3-4- پژمردگی ورتیسیلیومی زبان گنجشگ513-4-1- علائم بیماری52
3-4-2- مدیریت و کنترل بیماری523-5- بیماری پژمردگی ورتیسیلیومی زیتون533-5-1- علائم بیماری533-6- زوال تدریجی543-7- سیاهک553-7-1- مدیرت و کنترل بیماری563-8- بیماریهای قارچی563-8-1- تغییر رنگ و پوسیدگی در درختان583-8-2- قارچ سم اسبی (Fomes fomentarius)593-8-2-1-کنترل و مدیریت603-8-3- قارچ سفید عسلی603-8-3-1- چرخه بیماری613-8-3-2- کنترل و مدیریت623-8-4- سفیدک پودری (سفیدک سطحی)623-8-5- سفیدک پودری شمشاد643-8-6- سفیدک پودر توری653-8-7- سفیدک پودری چنار653-8-8- سفیدک پودری توت663-8-8-2- کنترل و مدیریت663-8-9- شانکر سیتوسپرایی (فتیله نارنجی)673-8-9-1- علائم بیماری673-8-9-2- کنترل و مدیریت683-8-10- قارچ دوده ای (Fumago vagans)693-8-10-1- کنترل و مدیریت703-8-11- بیماریهای پیتیومی703-8-11-1- کنترل و مدیریت713-8-12- بیماری باکتریایی گال طوقه و ریشه (Agrobacterium tumefaciens)723-8-12-1- کنترل و مدیریت724- نتیجهگیری754-1 مدیریت عامل بیماریزا774-1-1 جلوگیری از ورود مادهی آلوده کننده774-1-2 اجتناب عامل بیماریزا774-1-3 نابودسازی عامل بیماریزا784-2 مدیریت میزبان784-3 کاربرد مواد شیمیای794-3-1 سموم شیمیایی حفاظتی804-3-2 سموم شیمیایی نابودکننده804-4 مبارزه بیولوژیک در مدیریت بیماری 81پیشنهادات82منابع 78فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 2-1 نام تجاری، نوع خاک و مقدار مصرف سه نوع کلات مهم در ایران12
فهرست اشکال
عنوان صفحه
شکل 2-1 کمبود آهن13 شکل 2-2 کمبود نیتروژن14 شکل 2-3 کمبود فسفر15شکل 2-4 کمبود پتاسیم17شکل 2-5 سرمازگی 19شکل 2-6 آسیب ناشی از فعالیت عمرانی انسان 22شکل 2-7 کاربرد نمک جهت یخزدایی در سطح شهر24شکل 3-1 دالانهای ایجاد شده بهوسیله سوسک پوستخوار 36شکل 3-2 بیماری ورتیسیلیومی45
شکل 3-3 بیماری پژمردگی ورتیسیلیومی زیتون 54شکل 3-4 قارچ سم اسبی 61شکل 3-5 اندام باردهی قارچ سفید عسلی62شکل 3-6 سفیدک سطحی64شکل 3-7 بیماری سفیدک پودری شمشاد65شکل 3-8 شانکر سیتوسپرایی68شکل 3-9 بیماری قارچ دودهای70فصل اول:
مقدمه و کلیات
مقدمهامروزه شهرسازی یک پدیدهی فراگیر در تمام جهان است. پارکهای شهری و فضاهای سبز نقش مهمی در تعریف ساختارهای اکولوژیک اکوسیستمهای شهری دارند (گیلبرت، 1989). آنها تنوع زیستی را حفظ و خدمات اکوسیستم مهمی ارائه میدهند (بولاند و هان همر، 1990؛ کرنه و کینزینگ، 2005؛ گاستون و همکاران، 2005؛ اسمیت و همکاران، 2005). در اکوسیستمهای شهری متوسط درجه حرارت و غلظت گازهای گلخانهای در مقایسه با مناطق حاشیهای بالاتر است (گریم و همکاران، 2008). نقش پوشش درختی در اکوسیستم شهری در کنترل آلودگیهای هوا یکی از مهمترین مزایای فضاهای سبز شهری است (باراک، 2000). افزایش شهرسازی میکروکلیمای شهرها را تحت تاثیر قرار داده است. پارکها و فضاهای سبز همچنین خدمات زیستمحیطی، اجتماعی و فیزیولوژیکی بسیاری ارائه میدهند که برای قابل زندگی بودن شهرهای مدرن و همچنین برای ساکنان شهر مهم هستند (فنگ و لینگ، 2003؛ یانگ و همکاران، 2005). درختان در اکوسیستمهای شهری با جذب و ذخیرهی گازهای آلاینده و در نتیجه حذف کردن آنها از اتمسفر، آلودگی هوا را کاهش می دهند (نواک، 1994؛ نواک و همکاران، 2006). درختان با ایجاد سایه و خنک کردن محیط، هوا را معتدل میکنند. بنابراین به کاهش احتمال بیمارهای مربرط به گرما کمک میکنند. اکوسیستمهای شهری پیچیدهترین محیطها در مدیریت بیماری بشمار میآیند. این اکوسیستمها محیطهایی بسیار متنوع و ناهمگن هستند. انواع و شدت شیوع بیماریها، نماتدها و پاتوژنهای ایجاد کنندهی بیماری در بیشتر موارد با مناطق جنگلی متفاوت است اکوسیستمهای شهری موقعیت خاصی برای کنترل بیماریها و آفات بویژه کنترل بیولوژیک ایجاد میکند تعریف اهداف مدیریتی در اکوسیستمهای شهری بسیار دشوار است زیرا ارزش اقتصادی، مباحث زیبا شناختی و خطرات بیماری باید بصورت همزمان در نظر گرفته شوند. با این وجود اصول ارزیابی بیولوژی و اکولوژی بیماری برای مدیریت و کنترل در اکوسیستمهای شهری ضروری است (آهومنش، 1379). بسیاری از بیماریها درختی در مناطق شهری وجود ندارند و بسیاری از بیماریها در این اکوسیستمها به ندرت طغیان مییابند. بیماریهای درختی در مناطق شهری دو تفاوت عمده با بیماریهای مناطق جنگلی دارند نخست اینکه اکوسیستمهای نزدیک جمعیتهای بزرگ انسانی تخریب شده هستند بنابراین جز اکوسیستمهای فقیر و کم ارزش محسوب میشوند بنابراین نیاز است تعریف جدیدی از این بیماریهای ارائه و تعاریف سنتی اصلاح شود. دوم ارزش اقتصادی و زیبا شناختی درختان در اکوسیستمهای شهری است که با جنگل متفاوت است. این اصلاحات، اقدامات کنترلی خاص را ممکن و توجیح میکند (اطهریپور، 1381).
درختان برای آشیانهای اکولوژیکی در اکوسیستمهای مختلف سازگار شدهاند. در حالی که برای زندگی در اکوسیستمهای شهری تمایز نیافتند. در واقع امکان کسب تمایز برای آنها وجود ندارد زیرا پراکنش و استقرار پایههای جدید عمدتا از طریق کاشت نهال از جمعیتهای خارجی صورت میگیرد تا کاشت بذر و استقرار طبیعی. بنابراین درختان در یک اکوسیستم بیگانه هستند که برای ادامه حیات در شرایط جدید بطور اختصاصی سازگاری کسب نکرده اند. یک اکوسیستم شهری نتیجه تعامل و برهم کنش دراز مدت موجودات زنده درون محیط زیست که در آن زندگی میکنند نیست بلکه نتیجه تخریب اکوسیستمهای تکامل یافتهی قبلی یا ایجاد یک اکوسیستم کاملا طرح ریزی شده (اکوسیستم مصنوعی) هستند (خداشناس و اطهریپور، 1389).
یک اکوسیستم پایدار وابسته به چرخهی عناصر غذایی ضروری و زنجیرههای انرژی است. در یک اکوسیستم شهری این چرخهها شدیدا تحلیل یافتهاند. فعالیتهای ساختمانسازی، سنگفرش و آسفالت جادهها و فشردگی خاک مانع نفوذ آب در خاک میشود. برگها و دیگر بخشهای درختی با تجزیه شدن درخاک مقادیری از آن را به خاک انتقال میدهند. در اکوسیستمهای شهری با خود تنظیمی پایین یک کاهش مداوم انرژی و مواد غذایی وجود دارد. بنابراین درختان بویژه درختان بدلیل فقدان مواد غذایی و انرزی در شرایط تنشزای دائمی قرار دارند.
درختان در اکوسیستمهای شهری در معرض تنشهای بسیار متفاوتی با آنچه درختان در مناطق جنگلی با آن روبرو میشوند هستند تنشهای ذکر شده در این پژوهش باید به عنوان معیارهای گزینشی در برنامههای اصلاح درختان شهری استفاده شوند برخی ویژگیهای اساسی درختان مانند سازگاری به شرایط اقلیمی، مقاومت در برابر بیماریها و انعطاف پذیری بالای فنولوژی آنها است. ویژگیهای مربوط به اکوسیستمهای شهری مربوط به تنشهای هستند که بوسیلهی عوامل اجتماعی، محدود کنندهی حجم خاک و فضای تاج، آلایندههای خاک، آلایندههای هوا، نمکهای یخزدا، باد و خشکی ایجاد میشوند. همواره طول عمر نسبتا پایین درختان در اکوسیستمهای شهری شدید مورد توجه قرار گرفته است (گیلبرتسون و بردشاو، 1985؛ مول، 1989؛ بردشاو و همکاران، 1995؛ هاریس و همکاران، 1999) رابطهی بین موقعیتهای مکانی و تنش موضوع بسیاری از مطالعات بوده است (فورست و همکاران، 1999؛ کونیجنندیک و همکاران، 2000). نیلسون (2000) اظهار داشت درختان در حاشیهی خیابانها شهری در معرض سطح بالایی از تنش قرار دارند بنابراین طول عمر آنها بسیار کوتاه است. درختان در پارکها نسبت به درختان حاشیهی خیابان در معرض سطح کمتری از تنش هستند و بنابراین طول عمر نسبتا بیشتری دارند. در جنگلکاریهای شهری درختان در معرض تنشهای نسبتا پایینی هستند و ممکن است به سن قابل ملاحظهایی نیز برسند. تنش در این مناطق بیشتر ناشی از شرایط اقلیمی، شرایط خاک، الگوهای تفریحی و خسارات زیستی ناشی از فعالیتهای انسانی است. اقدامات حمایتی از درختان در اکوسیستمهای شهری شامل: سیاستگذاری، برنامهریزی و طراحی مسائل فنی مانند برنامههای انتخابی و تکنیکهای استقرار و جنبههای مدیریتی است (کونیجینندیک و راندراپ، 2002). موفقیت درختکاریهای شهری وابسته به عملکرد درختان منتخب حتی در شرایط پرتنش است. بنابراین انتخاب و استفاده از گونهها و ژنوتیپهای مناسب عوامل مهمی در یک استراتژی در جهت بهبود کیفیت و کاهش هزینهها در استقرار و مدیریت فضاهای سبز شهری هستند.
پائولیت و همکاران (2002) نشان دادند که در اروپا تنها از چهار جنس Platanus ، Aesculus، Acer و Tilia استفاده میشود در کشورهای مدیترانهایی مانند اسپانیا 56 درصد از درختان کاشته شده در مناطق آسفالت شده تنها شامل چهار جنس فوق هستند (گارسیامارتین و گارسیاوالدکانتوس، 2001). استفاده از دامنهی ژنتیکی متنوع علاوه بر بهبود چشم اندازهای زیبا شناختی باعث افزایش سلامتی درختان در مناطق شهری خواهد شد. استفاده از طیف وسیعی از گونهها میتواند یکی از مهمترین روشهای مبارزه در برابر بیماریهای در حال انتشار و بیماریهای که ممکن است در آینده تهدید کننده باشند در اکوسیستمهای شهری است (سانتامور، 1990؛ سان، 1992؛ تلو و همکاران، 2005؛ رائوپ و همکاران، 2006؛ باسوک و همکاران، 2009). بیماری به هر عاملی که باعث ایجاد اختلال در عملکرد طبیعی درخت گردد گفته میشود بیماری ممکن است یا زیستی، یعنی عامل ایجاد کنندهی اختلال یک موجود زنده مثل قارچ یا باکتری باشد و یا غیرزیستی، یعنی عامل ایجاد کنندهی اختلال هر عامل غیرزیستی که در محیط اطراف است مانند افزایش یا کمبود یک یا چند عنصر غذایی باشد (وست، 2006). امروزه بیشتر رستنیهای شهری در اکوسیستمهای کاملا مصنوعی کاشته میشوند. این بخصوص برای درختانی که در پیادهروها و معابر کاشته میشوند صادق است. کنترل بیماری در محیط های مصنوعی محاسن و معایبی دارد. رعایت اصول بهداشتی بهعنوان یک اقدام پیشگیرانه در اکوسیستمهای مصنوعی به طور موثرتری انجام میشود. بزرگترین مشکل در یک اکوسیستم مصنوعی ناتوانی در ایجاد شرایط طبیعی برای رشد و توسعه درخت است. بنابراین بیشتر درختان در اکوسیستمهای مصنوعی تحت شرایط تنشزا رشد میکنند (سعیدنیا، 1382).
فضای سبز شهری بخشی جاندار از سیمای شهر میباشد که از انواع پوششهای درختی تشکیل شده و دارای بازدهی اکولوژیکی و اجتماعی است. امروزه فضای سبز شهری با دارا بودن کارکرد موثر و سازنده در بهبود بیوکلیمای شهر و تامین سلامت روانی شهروندان، به عنوان جز تعیین کننده از کالبد شهرها شناخته شده است. پوشش درختی بکار رفته در فضای سبز شهری به میزان زیادی در معرض انواع تنشهای محیطی وارگانیزمهای مضر هستند که این امر، سلامت درختان و رشد بهینه آنها را تهدید میکند (خداشناس و اطهریپور، 1389). از میان فاکتورهای تاثیر گذار بر سلامت فضای سبز یک شهر، آفات و بیماریهای درختی از عوامل مهم تهدید کننده درختان هستند که شناخت دقیق این عوامل و دسترسی به ساز و کارهای مدیریت تلفیقی آنها ضمن حفظ سلامت درختان، از مصرف بیرویه سموم و در نتیجه آثار مخرب زیست محیطی و برهم زدن تعادل اکولوژیک موجود، جلوگیری میکند. در این تحقیق سعی شده با معرفی شایعترین بیماریهای درختان فضای سبز شهری و مهمترین روشهای مبارزه با این بیماریها با کاهش هزینههای اجرایی و کنترل بیماری متناسب با ویژگیهای اکوسیستمهای شهری به مدیریت بهتر فضاهای سبز شهری کمک شود.
فصل دوم:
بیماریهای غیرزیستی
بیماریهای غیرزیستی درختان در فضاهای سبز شهری
علاوه بر عوامل زنده، عوامل محیطی (غیرزیستی) نیز میتوانند منجر به ایجاد بیماری دردرختان شوند. به اختلال در روند عادی فعالیتهای فیزیولوژیکی درخت در اثر عوامل غیر زنده، بیماری فیزیولوژیکی گفته میشود (جهانآرا و هاشمی، 1382). بیماریهای غیرزیستی (بیماری فیزیولوژیک) در واقع نوعی از بیماریهای درختی هستند که بوسیلهی یک عامل بیماریزای غیر زنده یا غیر زیستی بوجود میآیند. که تظاهر آن در درخت اغلب به صورت کلروز (زردی برگ در اثر تخریب یا تشکیل نشدن کلروفیل)، نکروز (مرگ سلولها و قهوهای شدن ناحیه مرده در برگ)، رنگ پریدگی برگها، توقف در رشد و خشکیدگی قسمتهای مختلف درخت بروز مینماید. درختان بهترین وضعیت رویشی خود را در دامنهای از عوامل مختلف غیرزیستی دارند که محیط اطراف آنها را تشکیل میدهد این عوامل شامل دما، رطوبت خاک، مواد غذایی، نور، آلایندههای هوا و خاک، رطوبت هوا هستند. هرچند این عوامل برای درختانی که در اکوسیستمهای طبیعی رشد میکنند نیز تاثیرگذارند اهمیت آنها روی درختان موجود در اکوسیستمهای شهری بهطور قابل توجهی مهمتر است، زیرا این درختان معمولا در خارج از اکوسیستمهای طبیعی خود کاشته میشوند که نیازهای طبیعی رویشی آنها فراهم نمیشود. درختان در فضاهای سبز شهری در محیطهای کاملا مصنوعی رشد میکند و تحت فشار وتنشهای محیطی بسیاری هستند (سیمون، 1989). از مهمترین بیماریهای غیرزیستی در درختان میتوان به کمبود عناصر غذایی، مسمومیت ناشی از سموم شیمیایی، سرمازدگی، گرمازدگی، عوارض ناشی از آلودگی هوا و صدمات ناشی از عملیات ساختمانی، تنشهای آبی (کمبود یا افزایش آب مورد نیاز درخت)، تنشهای نوری، تنش ناشی از وزش مداوم باد، آسیبهای ریشهای و بارانهای اسیدی هستند.
2-1- ویژگی بیماریهای غیرزیستیصفات عمومی بیماریهای غیرزیستی که جز بیماریهای غیر عفونی در درختان محسوب میشوند، ناشی از کمبود یا افزایش عوامل محیطی تامین کنندهی زندگی آنها است. بیماریهای غیر عفونی در غیاب بیمارگر ایجاد میشوند و نمیتوانند از درخت بیمار به درخت سالم انتقال پیدا کنند این گونه بیماریهای غیر عفونی ممکن است در تمام مراحل زندگی یک درخت ایجاد شوند ویژگیهای بیمارهای غیر عفونی با توجه به عوامل محیطی خاص و انحراف این عامل از حالت طبیعی، متفاوت است این نشانهها ممکن است خفیف تا شدید باشد و حتی ممکن است موجب مرگ درخت شوند.
در یک اکوسیستم، هر عامل اختلال میتواند باعث ایجاد یکسری تغییرات زنجیرهای شود. این تغییرات ممکن است تا جایی پیش بروند که تعداد محدودی از گونهها بتوانند در اکوسیستم زنده بمانند تعدادی از این نیروهای مخرب در یک اکوسیستم شهری هستند که میتوانند محیط را برای ادامه حیات درختان نامناسب کنند.
عوارض زمینی شهری عمدتا در نتیجه جادهسازی و فعالیتهای ساختمانسازی تغییر میکنند. که به همراه آن تغییرات شدیدی در رطوبت موجود در خاک و الگوهای زهکشی ایجاد خواهد شد. کاشت یا قطع گروهی از درختان در یک مسیر گاه میتواند تغییرات حادی را در میزان رطوبت موجود بوجود آورد. تغییرات عوارض زمین در نتیجه سنگفرش کردن یا فشردن خاک در اثر عبور وسائط نقلیه، ساختمان خاک که بر نفوذ پذیری موثر است را تخریب میکند. این تغییرات نه تنها بر فیزیولوژی ریشه درختان تاثیر میگذارند، بلکه بر فیزیولوژی فلور میکروبی اطراف ریشهها نیز اثر میگذارند. بهعنوان مثال بیماری زوال بلوط سفید در مناطق شهری ایالات متحده ناشی از تخریب سطوح رطوبتی در نتیجه فعالیتهای ساختمانسازی بود. در برخی موارد کاهش سطح آبهای زیر زمینی شرایط رطوبتی را برای فعالیت و گسترش مایکوریزها نامساعد میسازد. کاهش جمعیت مایکوریزها میتواند منجر به زوال بلوط گردد.
2-2- تشخیص بیماریهای غیر زیستی
تشخیص بیماریهای غیرزیستی، گاهی با نشانههایی مشخص که بر اثر کمبود یا افزایش عامل خاصی در درخت ایجاد میشود بوجود میآید، بسادگی امکانپذیر است. در برخی موارد تجزیه و تحلیل عواملی مانند شرایط آب و هوایی قبل و بعد از شیوع بیماری، تغییرات اخیر در مواد آلایندهی خاک و هوای منطقهایی که درخت در آن رشد میکند، مقدور است. غالبا نشانههای بیشتر بیماریهای غیرزیستی مانند سایر بیماریهای غیر عفونی بسیار نامشخص و مشابه نشانههای است که بر اثر ویروسها و بسیاری از بیمارگرهای ریشه تولید میشوند. بنابرین تشخیص این بیماریها پیچیدهتر است. زیرا باید ثابت کرد که هیچ بیمارگری باعث ایجاد بیماری نشده است و باید بیماری را روی درخت سالم که تحت شرایطی که نشانهها در آن ایجاد شده است به وجود میآید برای تمایز بیشتر بین عوامل محیطی که قادر به ایجاد نشانهها مشابه هستند تشخیص بیماریهای غیرزیستی غالبا مانند بیماریهای زیستی دشوار است. اگر ترکیبی از یک یا چند بیماری غیرزیستی و زیستی روی یک درخت یا در کل منطقه بروز کند تشخیص بیماری و اهمیت هر یک از اجزای آن بسیار مشکل است و اغلب ناممکن است. کوچ (1989) اظهار داشت گمان اینکه هر بیماری تنها یک عامل دارد اشتباه است. در اکوسیستمهای شهری درختان معمولا هدف چندین عامل مخرب و بیماریهای مرکب قرار میگیرند. این پیچیدگیها ممکن است ناشی از انباشته شدن اثرات صدمات مختلف بر درختان یا بر هم خوردن توازن اثر یکی از صدمات بر دیگر صدمات است. بهعنوان مثال، یک درخت ممکن است علائم کمبود عناصر غذایی را نشان دهد که ناشی از مجموعهای از اثرات پوسیدگیهای ریشه، کاهش فعالیتهای مایکوریز، کاهش رطوبت وغیره باشد. هم چنین این احتمال وجود دارد که آلودگی هوا میتواند صدمات قارچی به برگها بوسیله قارچکشها در سطوحی که به درخت آسیبی وارد میکنند را کاهش دهد. از سوی دیگر آلودگیهای هوا میتوانند پاتوژنهای برگی را کاهش دهند.
زمانی که درختان در اثر عوامل محیطی مانند کاهش رطوبت، کمبود مواد غذایی، آلودگیهای هوا یا سرمازدگی تحت تاثیر قرار گرفته باشند، معمولا ضعیف خواهند شد و نسبت به یک یا چند عامل بیمارگر مستعد آلودگی میشوند. برای مثال، سرمای دیررس باعث آلودگی گلها و جوانهها به Alternaria و Botrytis میشود استفاده از علف کشها آلودگی با فوزاریم (fozarium spp ) را افزایش میدهد. بسیاری از تنشهای محیطی باعث بروز بیماریهای زیستی میشوند. در ادامه مهمترین عوامل تنشزای محیطی که باعث بوجود آمدن بیماریهای فیزیولوژیک در درختان شهری میشوند مورد اشاره قرار میگیرد.
2-3- کمبود عناصر غذایی
خاک در صورتی شرایط مطلوب رشد درخت را فراهم میکند که حاوی تعادل صحیحی از عناصر غذایی مورد نیاز درخت باشد. عناصر غذایی ضروری درختان به دو گروه عناصر پر مصرف و کم مصرف تقسیم میشوند (خداشناس و اطهری پور، 1389) عناصر کم مصرف شامل آهن، منیزیم، روی، سدیم، کلر، روی، نیکل، مس، مولیبدم، بورن به مقدار بسیار کمی مورد نیاز درختان میباشند ولی نیاز درختان به عناصر پر مصرف شامل نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم، گوگرد، منیزیم زیاد است. البته باید توجه داشت که علیرغم نیاز ناچیز عناصر کم مصرف، نقش آنها در فعالیتهای حیاتی درخت، کمتر از عناصر پر مصرف نیست(وست، 2006؛ خداشناس، 1389).
رشد بهینه درخت، مستلزم وجود میزان کافی از هر دو گروه از عناصر مذکور در خاک است. قابل ذکر است که تغییرات pH یا میزان اسیدیته بستر رشد، حضور فرم قابل جذب عنصر و همچنین غلظت سایر یونهای موجود در خاک، در جذب یک عنصر توسط درخت بسیار موثر است (خداشناس و اطهری پور، 1389) به عنوان مثال براساس گزارشات موجود، pH خاک در اغلب نقاط شهر تهران در محدوده 1/8-4/7 میباشد و این امر باعث تاثیر منفی در جذب عناصری نظیر آهن، مس، منگنز و روی توسط درختان میگردد.
نشانههای بیماری که بر اساس کمبود برخی از مواد غذایی ایجاد میشوند عمدتا به عملکردی بستگی دارد که آن عنصر در درخت به عهده دارد. بیشتر نشانههای کمبود عناصر غذایی اختصاصی هستند اما برخی نشانهها وقتی یک یا چند عنصر کم هستند مشابهاند. بیماری های زیادی وجود دارند که دلایل آنها کمبود یا در دسترس نبودن یک یا چند عنصر غذایی لازم در خاک است. اگر میزان کمبود خیلی پایینتر از حد بحرانی باشد درخت نشانههای حادی تولید میکند و در نهایت از بین میرود.
2-4-1- کمبود آهنیکی از شایعترین کمبودهای عناصر غذایی در درختان شهری، کمبود آهن است که باعث زردی بین رگبرگها (رگبرگها سبز میمانند)، کاهش رشد و سرانجام توقف رشد درخت خواهد شد. باید توجه داشت که به علت عدم تحرک آهن در درخت، کمبود این عنصر ابتدا به صورت زردی برگهای جوانتر بروز میکند و در ادامه برگهای پیرتر زرد میشوند.
احتمال بروز کمبود آهن عمدتاً در خاکهای قلیایی و آهکی بیشتر است. زیرا آهن در این خاکها رسوب میکند و به فرم غیرقابل جذب برای درختان تبدیل میگردد. قدم اول در کنترل کمبود آهن، پیشگیری از بروز این کمبود است و بنابراین باید شرایط محلولیت و قابلیت جذب آن را فراهم نمود. برای معالجه کمبود آهن در ایران از سولفات و سایر ترکیبات معدنی نمیتوان استفاده کرد. زیرا این ترکیبات در خاک آهکی یا قلیایی هیدرولیز شده و آهن آنها بهطورکلی
رسوب میکند (آهومنش، 1379) ترکیبات شیمیایی به نام کلات (بهعنوان کود حاوی عناصر کم مصرف) مدتها است که به بازار عرضه گردیده و نتایج جالبی برای درمان کمبود آهن و سایر عناصر کم مصرف به همراه داشته است. کلات عبارت است از مجموعه یک ترکیب آلی کمپلکس و یک فلز که در بین آن احاطه شده است (لاربی و همکاران، 2001). در ایران سه نوع کلات به شرح ذیل به بازار عرضه میشود که:
جدول 1 نام تجاری، نوع خاک و مقدار مصرف سه نوع کلات مهم در ایران
نام تجاری کلات اسیدیه (pH) خاک مقدار مصرف
(گرم برای هردرخت 5تا10ساله)
فتریلون Fe-EDTA اسیدی 100-400
رکسنول آهن Fe-HEEDTA خنثی یا کمی قلیایی 75-300
سکوسترین 138 آهن Fe-EDDHA آهکی یا قلیایی 50-200
کلاتهای آهن بصورت حلقهای در اطراف تنه درختان و محدوده سایه انداز تاج درختان پاشیده شده ویا بصورت چالکود در خاک قرار گرفته و نهایتاً آبیاری میگردد. قابل ذکر است که کلاتهای مذکور را میتوان بصورت محلول پاشی با محلول 1تا3 در هزار و در فصل بهار (2تا3 بار درسال) برروی درختان استفاده نمود. عارضه کمبود آهن در درختانی مانند چنار، اقاقیا، صنوبر، تبریزی، ماگنولیا، پیچ گلیسین، به ژاپنی، پیروکانتا و مکرراً دیده شده است (سالاردینی، 1384).
2-4-2- کمبود نیتروژن
یکی دیگر از کمبودهای رایج عناصر غذایی در درختان، کمبود نیتروژن است که باعث رنگ پریدگی، زردی پهنک برگ و کاهش رشد رویشی درخت میشود. شایان ذکر است که کمبود نیتروژن در درخت، ابتدا به صورت رنگ پریدگی و زردی در برگهای مسنتر، سپس در برگهای جوانتر دیده میشود. زیرا این عنصر توانایی تحرک در درخت را داشته و هنگام نیاز، نیتروژن از برگهای پیر به سمت برگهای جوان حرکت میکند در نتیجه کمبود آن ابتدا در برگهای مسنتر بروز میکند. کمبود نیتروژن بیشتر در درختان کاشته شده در خاکهای فقیر از نظر مواد آلی که با کمبود فرم قابل جذب نیتروژن هستند و خاکهای شنی و سبک که نیتروژن به راحتی در آنها شسته شده و از دسترس ریشه درخت خارج میشود دیده میشود. کمبود نیتروژن از طریق کوددهی با کودهای سولفات آمونیوم، نیترات آمونیوم، اوره و فسفات آمونیوم تامین میشود. از روشهای مصرف کودهای نیتروژنی میتوان به روش نواری یا خطی، کپهای، پخش در تمام سطح خاک و محلول پاشی اشاره نمود. لازم به ذکر است که کاربرد کود سولفات آمونیوم درخاکهای قلیایی و آهکی بیشتر از سایر کودهای نیتروژنی توصیه میشود. زیرا این کود بیشتر از سایر کودهای نیتروژنی میتواند pH خاک را کاهش دهد (سالاردینی، 1384).
گرچه پارامترهای مختلفی از قبیل آب و هوا، شرایط خاک و غیره برزمان مصرف کود تاثیر میگذارد ولی میتوان گفت چون کودهای نیتروژنی به سرعت از دسترس ریشه درخت خارج میشود، بهترین زمان مصرف این کودها در زمان حداکثر رشد و فعالیت درخت بعضی فصل بهار میباشد. عارضه کمبود نیتروژن در طیف وسیعی از درختان فضای سبز شهری مانند چنار، اقاقیا، سدروس، بید، بهژاپنی، ماگنولیا دیده شده است (خداشناس و اطهری پور، 1389).
2-4-3-کمبود فسفراز دیگر کمبودهای رایج در درختان فضای سبز شهری، کمبود فسفر است (خداشناس و اطهریپور، 1389) که عوارض آن بهصورت کاهش رشد ریشه و اندامهای هوایی درخت، ریزش زود هنگام برگها و کاهش گلدهی بروز مینماید. دراین شرایط ظهور شکوفه و جوانههای برگی کم شده و بنابراین محصول دانه و میوه کم میشود. همچنین رنگ برگها در اثر کمبود فسفر، سبز تیره کدر میشود و به تدریج به آبی برنزی تا بنفش میگراید که این امر یکی از مشخصترین و معمولترین علائم کمبود فسفر به شمار میرود.
بروز عوارض ناشی از کمبود فسفر، بیشتر در درختان کاشته شده در خاکهایی با میزان مواد آلی کم و همچنین در خاکهای آهکی (به علت رسوب کردن فسفر در خاک) دیده میشود که نیاز به فسفر از طریق کوددهی با کودهای سوپر فسفات، سوپر فسفات تریپل، دی آمونیوم فسفات قبل از شروع رشد درخت در پاییز و زمستان مرتفع میشود.
2-4-4- کمبود پتاسیم
تغییر رنگ برگها از سبز به سبز تیره مایل به خاکستری و سوختگی و نکروز نوک و لبه برگها و حتی لولهای شدن برگها در طول رگبرگ اصلی از علائم کمبود پتاسیم است که در برگهای مسنتر، سریعتر بروز مینماید. مرگ سرشاخهها، کاهش رشد ساقه اصلی و کوتاه شدن درخت، ریزش گلها و ضعف درخت نیز از عوارض ناشی از کمبود پتاسیم در درخت است. درختانی که در خاکهای سبک و اسیدی کاشته شدهاند، بیشتر علائم ناشی از کمبود پتاسیم را نشان میدهند که کوددهی با سولفات پتاسیم، نیترات پتاسیم و کلرور پتاسیم در دو تا سه نوبت میتواند این کمبود را رفع کند. نوبت اول موقع کاشت یا کمی قبل از آن و نوبت های بعدی درحین رشد است. در مورد درختان، افشاندن کود پتاسی در سطح خاک و مخلوط کردن آن با خاک (یا دفن کردن درحدود منطقه فعالیت ریشهها) از جمله روشهای مناسب به شمار میرود.
وجود عناصر به میزان بیش از حد مورد نیاز نیز میتواند همانند کمبودها مسمومیتهایی را در درخت به وجود آورد و باعث بروز خسارت شود. مثلا زیادی نیتروژن در خاک و یا روی سطح شاخ و برگ درختان موجب سوختگی و ایجاد نقاط نکروزه میگردد. آزمایش تجزیه خاک و بافتهای درختی گام موثری جهت شناسایی وضعیت بستر رشد از نظر عناصر غذایی و اتخاذ تمهیدات لازم جهت کاهش خسارات ناشی از کمبود در درختان میباشد.
2-5- گرمازدگی
گرمازدگی ناشی از افزایش بیش از حد درجه حرارت هوا از دیگر بیماریهای فیزیولوژیک درختان است که خشکی هوا و کم آبی درخت به علت افزایش میزان تعرق، تشدید کننده صدمات ناشی از افزایش بیش از حد دمای هوا است . زردی و سوختگی نوک و پهنک برگها، ریزش زود هنگام برگها، سوختگی پوست درختان (بویژه نهالها)، ایجاد شانکر در درختچهها و تنه درختان از علائم گرمازدگی در درختان میباشد. همچنین گزارشاتی از ترشح شیرابه از برگ درختان کاج، سدر، بید، افرا و بدنبال آن جذب قارچ های فوماژین نیز در اثر افزایش درجه حرارت هوا ارائه شده است (خداشناس و اطهری پور، 1389).
درختان معمولا بالاتر از دمای قابل تحمل برای درخت، در مقایسه با دمای پایین تر از دمای کمینه، متحمل صدمات بیشتر و سریعتری میشوند. اثر دمای بالا بر درختان همراه با اثر سایر عوامل محیطی به ویژه نور زیاد، خشکی، کمبود اکسیژن، یا باد شدید توام با خشکی است آفتاب سوختگی مربوط به دمای بالا است.
باید توجه داشت که در زمستان نیز سلولهایی از تنه درختان که در طول روز تحت تابش نور خورشید هستند، تحمل کمتری در برابر سرمای شبانه داشته و در اثر اختلاف دمای شب و روز، این سلولها یخ زده و میترکند. چنین عارضهای در افرا و زبان گنجشک دیده شده است . در چنین حالتی پوشاندن تنه درختان از سطح خاک تا پایینترین شاخه با کاغذی مخصوص میتواند از صدمات وارده جلوگیری نماید. البته باید دقت کرد که کاغذهای بکار رفته جهت پوشاندن تنه درخت در فصول رویشی برداشته شود. در صورت عدم دسترسی به کاغذهای مخصوص، میتوان از گونی یا پارچه های نرم که به تنه درخت آسیب وارد نکنند، استفاده کرد.
2-6- سرمازدگی
سرمازدگی یکی از اختلالات فیزیولوژیکی درخت در اثر کاهش شدید درجه حرارت هوا میباشد. گونههای مختلف درختان در سنین مختلف با توجه به طول دوره سرما، عکس العملهای متفاوتی به کاهش درجه حرارت هوا نشان میدهند که این واکنشها در مراحل اولیه به صورت کلروز و ایجاد لکه بر روی برگها، خشکیدگی برگها و ریزش آنها، مرگ و ریزش جوانهها، نکروز گلها، خشکیدگی سرشاخههای درخت، ترک خوردن پوست شاخهها و سپس خشکیدگی تنه و ریشه نمایان شده و در نهایت منجر به مرگ درخت میگردد خسارتی که دمای پایین به درخت وارد میکند بسیار بیشتر از دمای بالا است دمای زیر صفر درجهی سانتیگراد خسارتهای مختلفی به درخت وارد میکند این خسارتها شامل یخزدگی دیر هنگام به برگهای جوان و قسمت انتهایی مریستمی و شاخه سبز و غیر خشبی است. نوارهای سرمازدگی مانند بافت چوبپنبهایی تغییر رنگ یافته وبه صورت نوار یا بخشی وسیع روی شاخهها پس از سرمای دیررس تولید میشود. کاشت درختان مقاوم به سرما، پرورش درختان بلند و استفاده از پوشش نایلون در هوای سرد برای درختان ارزشمند از روشهای پیشنهادی کنترل سرمازدگی درختان میباشد.
2-7- تنش نوریدرختان کاشته شده دربین ساختمانهای بلند ممکن است سطح نسبتا پایینی از نور را در بخشی از روز و یا تمام روز دریافت کنند. در درجه حرارتها و میزان تبخیر بالا، شدت نسبتا پایین نور یک عامل تنشزای شدید است. گونههای سایهپسند با نقطهی جبران فتوسنتزی پایین میتوانند در این گونه شرایط استفاده شوند اما در شرایطی با سایهی شدیدتر درختان کمی برای کاشت وجود دارد. روشناییهای خیابان ها و معابر عمومی ساختمانها ممکن است فرآیندهای طبیعی واکنشهای فتوپریودی درختان را مختل کنند. تاخیر ریزش برگها در پاییز و زودتر باز شدن جوانهها در بهار در کنار تیرهای چراغ برق را معمولا میتوان مشاهده کرد. در اکوسیستم های شهری نرخ زنده مانی درختان پایین و رشد آنها محدود است (باسوک و وایتلاو، 1987، جیم، 1992؛ هوگ و باسول، 1993). شرایط نوری در مناطق شهری زمانی که نور به وسیلهی ساختمانهای مجاور دریافت میشود ممکن است برای درختان ناکافی باشد (اّراکه و ترجانگ، 1981) در نتیجه درختان نسبت به شرایط سایه سازش پیدا میکنند یعنی میزان حداکثر فتوسنتز و نقطهی جبران نوری کاهش مییابد و برگها ضخیمتر میشوند (کلگرن و کلارک، 1992).
نور ناکافی، باعث کاهش تشکیل کلروفیل در درخت و موجب رشد ضعیف ساقه و طویل شدن میانگرهها می شود در نتیجه برگها سبز رنگ پریده و دوکی شکل خواهند شد و گلها و برگها قبل از موعد میریزند. این حالت، بی رنگی یا تاریک روشنی نامیده میشود. درختان با رنگ سبز روشن در اکوسیستمهایی طبیعی بیشتر در مناطقی دیده میشوند که به صورت متراکم رشد میکنند یا در زیر لایهای از تاج درختان بلندتر قرار دارند. بیرنگی با درجات مختلف در مناطق شهری در درختانی که در سایه ساختمانهای مرتفع قرار دارند دیده میشود. کمبود نور باعث تغییر رنگ برگها، رشد دوکی شکل، ریزش برگ، کاهش گلدهی و ریزش گلها میشود. بالا بودن نور در درختانی که به نور کم نیاز دارند موجب ظهور لکههای زرد قهوهای یا نقرهای در برگها میشود (بلانچارد وتاتار، 1981؛ خداشناس، 1389).
2-8- بیماریهای ناشی از فعالیت های عمرانی انسان
آسیبهایی که دراثر فعالیت نادرست انسان به هنگام انجام عملیات ساختمانی، عمرانی و حفاری به درختان در فضای سبز وارد میشود، گروه دیگری از بیماریهای فیزیولوژیک هستند که از اهمیت بالایی برخوردارند و در ادامه به شرح آنها پرداخته میشود (ایزدپناه، 1389).

پاسخ دهید